د ) رسائل ومسائل * كتاب الصوم والاعتكاف سؤال 1 : چه مىفرماييد در خصوص اينكه در أصفهان اوّل رمضان را در شب شنبه ديدند وشعبان كسر داشت . ودر طهران اوّل رمضان شب يكشنبه ديدند وشعبان تمام بود ، وجمعى از أصفهان آمدند در طهران ثابت كردند كه رؤيت ماه در أصفهان شب شنبه شده است ، آيا بر أهل طهران حكم چيست ؟ به رؤيت أهل أصفهان عمل بكنند يا نه ، رؤيت بلد أصفهان اعتبار ندارد به جهت طهران ؟ واين مثل بوده . مىشود از شيراز هم در طهران ثابت شود يا از مشهد مقدس يا سبزوار يا بغداد ، يا هر بلدي ، چقدر راه مىتوانند به ثبوت ايشان عمل كنند ؟ طهراني تا چقدر وچند فرسخ ؟ يا قمى چند فرسخ ، با كدام شهر ؟ كاشاني چند فرسخ با كدام شهر ؟ در نظر شريف چه بايد كرد ودر بلد قرص ديده نشود ودر بلد ديگر ديده شود چقدر باشد كه قبول مىشود ؟ جواب : توضيح اين مطلب موقوف است به بيان چند امر : اوّل : اينكه اوّل ماه هر بلدي از براي هر كسى روزى است كه در شب آن روز يا خود هلال را ببيند يا بر أو معلوم باشد به طريق معتبر در شريعت مقدسه كه در شب آن روز قمر هلال به وضعي بوده كه اگر مانع عارضى وحجاب خارجي نبوده هلال ديده مىشود در آن بلد . وطريقي كه از شريعت مقدسه اعتبار آن ثابت شده عبارت است از يكى از دو طريق : يا گذشتن سى روز از ماه سابق ، يا رؤيت در همان شب ، چه آدمي خود ببيند ، يا به شهادت عدلين يا استفاضه رؤيت ثابت شود ، پس به هر يك از اين دو طريق اوّل ماه ثابت مىشود . دوم : بدان كه گاه است در بعضي بلاد ماه ديده مىشود ودر بعضي بلاد با وجود تفحّص ديده نمىشود ، واختلاف بلدان در رؤيت اهلّه يا به جهت اختلاف در أوضاع هوائيّه يا ارضيه است ، مانند ابر وصحو ، يا صافي هوا وكدورت آن ، يا غلظت ابخره ورقّت آن ، يا هموارى زمين بلد وناهموارى آن ، يا به جهت اختلاف در أوضاع سماوية است . واين اختلاف يا به جهت اختلاف عرض بلدين است يا به جهت اختلاف طول آنها .

--> ( 1 ) * . رسائل ومسائل ، ج 1 ، ص 171 - 176 . اين سؤال وجوابها در استفتاءات ميثمى از مولى احمد نراقى ( نسخهء خطى 7146 كتابخانه آية الله مرعشى قدّس سرّه ) نيز آمده است .